Ποιο είναι το κίνητρο και η αιτιολόγηση πίσω από την πρωτοβουλία της ίδρυσης μιας νέας εκκλησίας; Είναι κάτι που μας ζητά ο Θεός; Είναι κάτι που στηρίζεται βιβλικά; Μήπως είναι μία ακόμη «εισαγόμενη» ιδέα που γεννήθηκε στις ΗΠΑ και έχει να κάνει με τη λατρεία των αριθμών και των συνταγών επιτυχίας;
Το ερώτημα αυτό αποκτά έναν πιο υπαρξιακό χαρακτήρα εάν αναλογιστούμε ότι όλες οι εκκλησίες στις οποίες ανήκουμε κάποια στιγμή δεν υπήρχαν αλλά ιδρύθηκαν. Ίσως λοιπόν θα μπορούσαμε να αναδιατυπώσουμε το ερώτημα ως εξής: «τελικά, γιατί και πώς γεννιούνται οι εκκλησίες;» Πριν προχωρήσουμε όμως, πιστεύω ότι είναι σημαντικό να δώσουμε έναν περιεκτικό ορισμό στη φράση «ίδρυση εκκλησιών». Μιλούμε για «ευαγγελισμό που έχει ως αποτέλεσμα τη γέννηση νέων εκκλησιών» (J.D.Payne, Apostolic Church Planting).
Περί φυτέματος
Στη σύγχρονη συζήτηση γύρω από το ερώτημα αυτό έχει επικρατήσει στα αγγλικά ο όρος «φύτεμα εκκλησιών» (church planting). Η φράση αυτή, αν και στα ελληνικά ηχεί κάπως άκομψα, τονίζει την οργανική φύση της διαδικασίας γέννησης μιας εκκλησίας. Δεν μιλούμε για «ίδρυση» ενός φορέα, αλλά για το «φύτεμα» ενός ζωντανού οργανισμού. Την ιδέα του φυτέματος τη συναντούμε με έναν έμμεσο τρόπο στην Καινή Διαθήκη.
Μία αρκετά γνωστή περικοπή είναι από την Α’ Κορινθίους 3:5-7:
«Επιτέλους, ποιος είναι ο Παύλος; Και ποιος είναι ο Απολλώς; Είναι απλώς υπηρέτες του Θεού που σας οδήγησαν στην πίστη. Καθένας από μας κάνει το έργο που του ανέθεσε ο Κύριος. 6Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, αυτός όμως που φέρνει την αύξηση είναι ο Θεός. 7Ώστε ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά εκείνος που φέρνει την αύξηση, ο Θεός».
Εδώ είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι, αν και η μεταφορά του «φυτέματος» είναι ξεκάθαρη, το αντικείμενό του δεν είναι. Δηλαδή, δεν είναι καθαρό και μάλλον ούτε και πιθανό ότι αυτό που φυτεύεται εδώ είναι η εκκλησία, αλλά μάλλον ο σπόρος του ευαγγελίου. Την ίδια ιδέα, βέβαια, τη συναντούμε και σε μία σειρά περικοπών στο βιβλίο των Πράξεων στις οποίες διαβάζουμε πως: «ο λόγος του Κυρίου αύξανε». Έτσι, για παράδειγμα στις Πράξεις 6:7 διαβάζουμε ότι, ο «λόγος του Θεού ηύξανεν». Αυτό εξηγείται από την αμέσως επόμενη φράση «και επληθύνετο ο αριθμός των μαθητών εν Ιερουσαλήμ». Η ίδια ιδέα της «σποράς» και του «φυτεύματος» όπως και της «αύξησης», απαντάται και στη γνωστή παραβολή του σπορέα στο ευαγγέλιο του Ματθαίου (κεφ. 13). Κι εκεί το αντικείμενο του φυτέματος είναι ο λόγος του Θεού. Επιστρέφοντας στον απ. Παύλο, στην Α’ Κορινθίους επιστολή, ο απόστολος των εθνών μιλά για την εκκλησία που ίδρυσε στην Κόρινθο λέγοντας: «τίς φυτεύει ἀμπελῶνα καὶ τὸν καρπὸν αὐτοῦ οὐκ ἐσθίει;»(9:7). Εδώ ίσως έχουμε την πιο καθαρή εικόνα του «φυτέματος» σε σχέση με μια εκκλησία.
Η μεταφορά του φυτέματος σε σχέση με την εκκλησία απαντάται πρώτη φορά στην εκκλησιαστική γραμματεία τον 2ο αιώνα στα γραπτά του Ειρηναίου, επισκόπου της Λυών. Γράφει: «Η εκκλησία είναι ο παράδεισος που φυτεύτηκε σε αυτόν τον κόσμο» (Έλεγχος και Ανατροπή της Ψευδωνύμου Γνώσεως, 5.20.2 και 1.10). Η αναφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο γιατί σε αυτήν βρίσκουμε τη μεταφορά του φυτέματος, αλλά κυρίως επειδή μας δίνει μία ενδιαφέρουσα θέαση της φύσης και του ρόλου της εκκλησίας. Είναι ο παράδεισος που φυτεύει ο Θεός μέσα στον κόσμο. Με άλλα λόγια, είναι αυτός ο «τόπος» όπου κανείς μπορεί να δει το πώς ο Θεός όρισε να είναι η ζωή.
Παρατηρώντας, λοιπόν, προσεκτικά τις παραπάνω περικοπές, βλέπουμε ότι η ίδρυση ή το φύτεμα μιας εκκλησίας είναι κάτι το οργανικό και δεν μπορεί ποτέ να υπάρξει έξω και ανεξάρτητα από το «φύτεμα» και τη «σπορά» του κηρύγματος του ευαγγελίου.
Η κληρονομιά των Αποστόλων
Ερχόμαστε τώρα να δούμε αν η ίδρυση νέων εκκλησιών συνάδει με την πρακτική που βλέπουμε στη διακονία του Κυρίου μας Ιησού και των αποστόλων και κυρίως του απ. Παύλου. Εδώ πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί, ώστε να μην θεωρήσουμε εκ προοιμίου δεδομένο ότι αυτό που έκαναν οι απόστολοι πρέπει ή μπορούμε να το κάνουμε και εμείς σήμερα. Ο καθηγητής Καινής Διαθήκης στο Gordon Conwell, Eckhard J. Schnabel στο ενδελεχές δίτομο έργο του με τίτλο Early Christian Mission κλείνει με ένα κεφάλαιο με τίτλο: «Το αρχέγονο χριστιανικό ιεραποστολικό κίνημα και η ιεραποστολή στον εικοστό και εικοστό πρώτο αιώνα». Στο κεφάλαιο αυτό δείχνει ότι πρέπει να είμαστε προσεκτικοί πριν «υιοθετήσουμε» μαθήματα από τον τρόπο του Χριστού και των αποστόλων. Είναι άραγε το βιβλίο των Πράξεων «παραδειγματικό» για το πώς πρέπει να είναι και να δρουν οι εκκλησίες μας; Τι από αυτά που καταγράφει, περιγράφει απλά το τι έγινε και τι προδιαγράφει το τι πρέπει να γίνεται; Αν και είναι καλό να κρατούμε αυτές τις επισημάνσεις κατά νου, δεν πρέπει, από την άλλη, να αγνοήσουμε την παράδοση που μας κληροδότησαν ο Κύριος και οι απόστολοί Του. Τι βλέπουμε λοιπόν εκεί;
Ας ξεκινήσουμε από την πρακτική του απ. Παύλου. Ο Schnabel συνοψίζει τα βασικά βήματα της «ευαγγελιστικής στρατηγικής» του απ. Παύλου ως εξής: 1) Ο απ. Παύλος φτάνει σε μια πόλη μαζί με μία ομάδα συνεργατών, 2) ξεκινά επαφές με την τοπική συναγωγή και την ιουδαϊκή κοινότητα, 3) ξεκινά να κηρύττει και να διδάσκει στις συναγωγές, 4) αναγκάζεται να μεταφέρει το κήρυγμά του από τη συναγωγή σε κάποιο δημόσιο κτίριο που θα νοικιάσουν ή στο σπίτι κάποιου πλούσιου που θα το διαθέσει, 5) αντιμετωπίζει διωγμό και απειλές, 6) οργανώνει τους νέους πιστούς σε κατ’ οίκον εκκλησίες (Schnabel, Early Christian Mission, 1378-9). Ίσως, όμως, τα βήματα αυτά να μην στοιχειοθετούν μια στρατηγική σχεδιασμένης σκοπιμότητας, αλλά απλά και μόνο τη σειρά με την οποία εξελίχθηκαν τα πράγματα. Ό,τι και αν ισχύει, πιστεύω ότι είναι σημαντικό να τονίσουμε πως είναι ξεκάθαρο ότι για τον απ. Παύλο ο ευαγγελισμός και η μαρτυρία σε έναν τόπο καταλήγει στην ίδρυση μιας εκκλησίας.
Στην προς Ρωμαίους 15 ο απ. Παύλος περιγράφει τη στρατηγική του. Γράφει, λοιπόν, ότι: «με την κηρυγματική» του «δράση… γέμισε με το ευαγγέλιο του Χριστού όλος ο χώρος από την Ιερουσαλήμ ως την Ιλλυρία». Έχει σημασία ότι λίγο παρακάτω χρησιμοποιεί μια άλλη περιγραφή. Εξηγεί ότι προσέχει να μην «οικοδομεί» πάνω σε «ξένο θεμέλιο» (15:20). Η μεταφορά της οικοδομής σχετίζεται με την ίδρυση μιας εκκλησίας (βλ. Α’ Κορινθίους 3:10). Άρα ο απ. Παύλος δεν κηρύττει απλά το ευαγγέλιο, αλλά «οικοδομεί» εκκλησίες (δεν χτίζει κτίρια, αλλά συγκροτεί τοπικές εκκλησιαστικές κοινότητες).
Στην πρακτική του απ. Παύλου βρίσκουμε επίσης την απάντηση σε ένα ερώτημα ζωτικής σημασίας. Μία από τις πιο συχνές αντιρρήσεις για την ίδρυση νέων εκκλησιών είναι το γεγονός ότι υπάρχουν ήδη άλλες εκκλησίες που έχουν ανάγκες και πρέπει να διακονηθούν. Ο απ. Παύλος νοιάζεται για τις ήδη υπάρχουσες εκκλησίες. Γράφει επιστολές προς αυτές. Συχνά στα ταξίδια του τις επισκέπτεται και, όπως μας λέει, πάντα κουβαλάει πάνω του ως βάρος τη «μέριμνα πασών των εκκλησιών» (Β’ Κορινθίους 11:28 και 12:13). Έτσι, για παράδειγμα, επισκέπτεται τις εκκλησίες που ίδρυσε στη Γαλατία τρεις επιπλέον φορές (Πράξεις 14:21-28, 15:36 και 18:23). Άρα, είναι ξεκάθαρο ότι ο Παύλος νοιάζεται για τις εκκλησίες που έχει ιδρύσει, αλλά και για αυτές που άλλοι έχουν ιδρύσει. Επιστρέφοντας στην προς Ρωμαίους επιστολή, εξηγεί στους παραλήπτες της τα σχέδιά του. Θα πάει πρώτα στην εκκλησία της Ιερουσαλήμ (εκκλησία που δεν ίδρυσε ο ίδιος) για να μεταφέρει εκεί την οικονομική βοήθεια που κατάφερε να συγκεντρώσει από τις εκκλησίες των εθνικών που ίδρυσε (Ρωμαίους 15:25). Νοιάζεται, δηλαδή, για τις εκκλησίες που ήδη υπάρχουν. Αυτό όμως δεν τον εμποδίζει να συνεχίζει να πηγαίνει σε νέα μέρη και να ιδρύει νέες εκκλησίες. Έτσι, στο ίδιο κεφάλαιο συνεχίζει λίγο παρακάτω και τους ανακοινώνει τα σχέδιά του να κηρύξει στην Ισπανία (Ρωμαίους 15:28). Για τον απ. Παύλο δεν υπάρχει καμία σύγκρουση ή αντίθεση. Ο λόγος που δεν μπορεί να σταματήσει να ιδρύει εκκλησίες είναι ότι αυτό θα ισοδυναμούσε με το να έλεγε: «όσοι πίστεψαν, πίστεψαν»! Μες στην καρδιά του όμως καίει η λεξούλα «πας», «ο καθένας» από την προφητεία του Ιωήλ: «Πᾶς γὰρ ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα κυρίου σωθήσεται» (Ρωμαίους 10:13). Γιατί ιδρύει εκκλησίες; Επειδή πρέπει όλοι να ακούσουν! Η «μεγάλη αποστολή» ποτέ δεν σταματά, ούτε τελειώνει όσο υπάρχουν άνθρωποι που πρέπει να ακούσουν!
Όπως προτείνει ο Timothy C. Tennent, ένας άλλος καθηγητής στο Gordon Conwell, ίσως είναι καλύτερα, όταν μιλούμε για τη δράση του Παύλου, αντί για τον όρο «ιεραποστολικά ταξίδια» να χρησιμοποιούμε τον όρο «πρωτοβουλία ίδρυσης εκκλησιών». Έτσι, θα αποφύγουμε την εντύπωση ότι ο Παύλος ήταν διαρκώς σε κίνηση κάνοντας ευαγγελιστικές εξορμήσεις από μέρος σε μέρος. Αυτό που στην πραγματικότητα έκανε ήταν να πηγαίνει σε ένα μέρος και να μένει όσο χρειαζόταν, μέχρι είτε να συγκροτήσει μία ομάδα πιστών, μία νέα εκκλησία, είτε να αναγκαστεί να φύγει κυνηγημένος.
Με τα παραπάνω δεν υποστηρίζουμε ότι αυτό που έκανε ο Παύλος είναι απαραίτητα δεσμευτικό για όλους. Για παράδειγμα, βλέπουμε ότι ο ίδιος δεν έμεινε ποτέ για να γίνει ο ποιμένας κάποιας εκκλησίας που ίδρυσε. Ήταν αυτός που πάντα έφευγε, κάτι που δεν συμβαίνει συχνά στη σύγχρονη πράξη της ίδρυσης εκκλησιών (Schnabel, 1418). Παρόλα αυτά όμως, όπως είπαμε, το παράδειγμά του μας αφήνει μία παράδοση, μια κληρονομιά που πρέπει να λάβουμε υπόψη μας. Τα βασικά στοιχεία της είναι ότι ο ευαγγελισμός είναι συνυφασμένος με την ίδρυση εκκλησιών, ότι η κλήση για ίδρυση κι άλλων εκκλησιών στέκει παράλληλα με την κλήση για φροντίδα των εκκλησιών που ήδη υπάρχουν και ότι η απάντηση στην ερώτηση «γιατί να ιδρύσουμε νέες εκκλησίες» είναι: επειδή όλοι πρέπει να έρθουν σε επαφή με το ευαγγέλιο!
To παράδειγμα και η κλήση του Κυρίου μας
Ερχόμαστε όμως τώρα στο παράδειγμα του Κυρίου μας. Η Μεγάλη Αποστολή με την οποία μας άφησε, χαρακτηρίζεται από μία παρόμοια λογική. Ξεκινά με μία γεωγραφική αναφορά («πορευθέντες»), συνεχίζει με τη διακήρυξη και την πρόσκληση του ευαγγελίου («μαθητεύσατε») και ολοκληρώνεται με τη συγκρότηση μιας εκκλησιαστικής κοινότητας («βαπτίζοντες») και με την πορεία της και ωρίμανση της («διδάσκοντες»). Είναι, λοιπόν, σημαντικό να κρατάμε αυτή τη διάκριση. Η κεντρική πράξη είναι ο ευαγγελισμός και η μαρτυρία, είναι άνθρωποι άπιστοι που ζητούν να γίνουν μαθητές. Το επιθυμητό αποτέλεσμα, ή αλλιώς η ολοκλήρωση αυτής της πορείας είναι η συγκρότηση μιας εκκλησιαστικής κοινότητας.
Η Μεγάλη Αποστολή όμως, σχετίζεται επίσης και με μία άλλη έννοια κεντρικής σημασίας, αυτήν της βασιλείας του Θεού. Η αποστολή μας είναι η δημιουργία κοινοτήτων που προεικονίζουν την ερχόμενη βασιλεία του Θεού. Η Μεγάλη Αποστολή στηρίζεται στη διακήρυξη: «ο Θεός μού έδωσε όλη την εξουσία στον ουρανό και στη γη» (Ματθαίος 28:18). Οι κοινότητες αυτές θα είναι τόποι στους οποίους οι πιστοί θα διδάσκονται «να τηρούν όλες τις εντολές που σας έδωσα». Αυτό, σύμφωνα με την προσευχή του Κυρίου, είναι και η σημασία του «ερχομού της βασιλείας» του Θεού, δηλαδή το να «γίνεται το θέλημα του όπως στον ουρανό και στη γη». Η πραγματικότητα της «βασιλείας» του Θεού είναι κεντρική στην αποστολή που έδωσε στους μαθητές Του (Ματθαίος 24:14; Λουκάς 9:2, Πράξεις 1:3, 6:7 και 20:25; 28:23, 31). Ο John Currie το διατυπώνει ως εξής: «Η Μεγάλη Αποστολή αφορά την επέκταση της Βασιλείας του Θεού που αποσκοπεί στην εξάπλωση της κυριαρχίας του Θεού σε αναρίθμητες καρδιές και ζωές, με στόχο τη δόξα Του, μέσω του Υιού Του έως ότου έρθει ξανά»(The Pastor as Leader (p. 32). Crossway. Kindle Edition).
Εξετάζοντας το παράδειγμα του Κυρίου μπορούμε επίσης να δούμε δύο πτυχές που βρίσκονται σε ισορροπία: από τη μία Τον βλέπουμε να συγκροτεί μία κοινότητα μαθητών, επενδύοντας στη ζωή τους και στην αύξησή τους στην πνευματική ωριμότητα. Από την άλλη, όμως βρίσκεται σε διαρκή κίνηση, ώστε το ευαγγέλιο της βασιλείας να φτάσει και να αγγίξει κι άλλες περιοχές. Έτσι, στον Ματθαίο 9:35 διαβάζουμε: «Ο Ιησούς περιόδευε σ’ όλες τις πόλεις και στα χωριά, δίδασκε στις συναγωγές τους, κήρυττε το χαρμόσυνο μήνυμα για τον ερχομό της βασιλείας του Θεού και γιάτρευε κάθε ασθένεια και κάθε αδυναμία στο λαό». Έχει ενδιαφέρον ότι το ίδιο κάνουν και οι μαθητές Του, οι οποίοι όπως διαβάζουμε: «περνούσαν ένα ένα τα χωριά, φέρνοντας το χαρμόσυνο μήνυμα και κάνοντας παντού θεραπείες» (Λουκάς 9:6). Στη διακονία Του ο Ιησούς έδειξε την αξία, από τη μία, του να επενδύσει χρόνο και βάθος στους «δώδεκα», αλλά, από την άλλη, και του να αφήσει τα 99 πρόβατα για να πάει και να αναζητήσει το ένα πρόβατο. Στον Λουκά 4 οι άνθρωποι της Καπερναούμ επιχειρούν να κρατήσουν τις ευλογίες για τον εαυτό τους κρατώντας τον Χριστό για αυτούς, αλλά ο Ιησούς εξηγεί ότι: «πρέπει να αναγγείλω το χαρμόσυνο μήνυμα για τη βασιλεία του Θεού και στις άλλες πόλεις, γιατί αυτόν τον σκοπό έχει η αποστολή μου» (Λουκάς 4:43).
Επιστρέφοντας στην ερώτηση γιατί να ιδρύουμε νέες εκκλησίες, η απάντηση είναι επειδή η κλήση του Κυρίου μας είναι τα καλά νέα του ευαγγελίου να φτάσουν και να αγγίξουν όλο και περισσότερους ανθρώπους («πορευθέντες»). Όπως σκεφτόμαστε ότι μέσω της ιεραποστολής το ευαγγέλιο πρέπει να φτάσει σε όλα τα έθνη και όχι μόνο στο δικό μας, έτσι κι εμείς πρέπει να σκεφτούμε ότι το ευαγγέλιο πρέπει να φτάσει όχι μόνο γύρω από την ακτίνα των επαφών και της επιρροής μιας τοπικής εκκλησίας, αλλά και σε άλλες περιοχές και σε άλλα δίκτυα ανθρώπων. Να το πούμε και αλλιώς, είναι ο Χριστός μόνο για τους φίλους μας, τους γνωστούς μας και όσους βρίσκονται με κάποιον τρόπο στο πλαίσιο μας; Τι γίνεται με περιοχές και γειτονιές που βρίσκονται έξω από την επιρροή της εκκλησίας μας; Πρέπει να ακούσουν κι αυτοί για τον Χριστό; Είναι το ευαγγέλιο και για αυτούς; Ο λόγος, λοιπόν, που νέες πρωτοβουλίες γεννιούνται σε νέες περιοχές είναι ακριβώς αυτός: είναι η επιδίωξη ώστε το ευαγγέλιο να επηρεάσει κι αυτούς τους ανθρώπους και αυτές τις περιοχές. Κοντολογίς, η απάντηση στο ερώτημα γιατί να ιδρύουμε νέες εκκλησίες είναι επειδή πρέπει το ευαγγέλιο να αγγίξει κι άλλους ανθρώπους.
