Μου φαίνεται σχεδόν αστείο που γράφω αυτές τις γραμμές. Πραγματικά πιστεύω πως είμαι ο πλέον ακατάλληλος να μιλήσω για το θέμα. Είχα υιοθετήσει την άποψη ότι μπορώ να αντέξω με ελάχιστο ύπνο και πως, αν τεντώσω το σκοινί λίγο περισσότερο, τίποτα αρνητικό δεν θα συμβεί. Ελάχιστα μπορούσα να συνειδητοποιήσω πως ο ύπνος που είναι δώρο από τον Θεό, μπορεί όντως να γίνει μια πράξη «πίστης»! Μέχρι που βρέθηκα στο νοσοκομείο λόγω παγκρεατίτιδας συνδυασμένης με μια γερή δόση κόπωσης ή μάλλον… υπερκόπωσης.
Ο Θεός πάντα έχει τους τρόπους Του να μας βοηθάει, να μας εκπαιδεύει, να μας διορθώνει, να μας αλλάζει. Υποσχέθηκε πως το καλό έργο που ξεκίνησε μέσα μας θα το ολοκληρώσει (Φιλιππησίους 1:6). Είναι αλήθεια πως κάποιες φορές αυτό θα το κάνει με επώδυνο τρόπο. Μπορεί να μπερδέψουμε την εργατικότητα με την περηφάνια, όταν ασυναίσθητα νομίζουμε πως μπορούμε να ξεπερνάμε μόνιμα τα σωματικά μας όρια ή όταν φωλιάσει στη σκέψη μας η αντίληψη πως μόνο εμείς μπορούμε να κάνουμε τα πράγματα με σωστό τρόπο. Ή μπορεί ακόμη οι περιστάσεις μας, που δεν ελέγχονται από εμάς, να μας φέρουν στα όρια των αντοχών μας. Σε κάθε περίπτωση, η χάρη του Θεού μάς δείχνει τα όριά μας και την ανάγκη να ξεκαθαριστεί μέσα μας η παραδοχή του απόστολου Παύλου:
…δεν ελπίζαμε πια στις δικές μας δυνάμεις, παρά μόνο στη βοήθεια του Θεού… (Β΄Κορινθίους 1:9)
Στους Ψαλμούς διαβάζουμε πως ο ύπνος μπορεί να είναι μια πράξη πίστης και σημάδι ταπείνωσης.
Καλώ με τη φωνή μου το Θεό
και μ’ αποκρίνεται απ’ το βουνό της αγιότητάς του.
Εγώ πλάγιασα, αποκοιμήθηκα
και ξύπνησα· θα με βοηθήσει ο Κύριος.
(Ψαλμός 3:5-6)
Η προσευχή είναι μια ευλογημένη μάχη. Πολλές φορές είναι έντονη – πρέπει να είναι έντονη, συνεχής και αδιάλειπτη. Αυτό είναι σωστό. Κάποιες φορές πρέπει να χάσω τον ύπνο μου στην προσευχή! Ο Κύριός μας μάς άφησε τέτοιο παράδειγμα (κατά Μάρκον 1:35, κατά Λουκάν 6:12), μάλιστα μας το ζήτησε (κατά Ματθαίον 26:41)!
Έρχεται όμως η ώρα, όταν ζητήσω βοήθεια από τον Θεό, που μπορώ να κοιμηθώ ήσυχος και να ξυπνήσω, επειδή έχω την πεποίθηση πως ο Θεός θα με βοηθήσει. Τότε η ξεκούραση του ύπνου γίνεται μια πράξη πίστης.
Το ίδιο γράφει και στον επόμενο Ψαλμό:
Πλαγιάζω με ειρήνη
και θ’ αποκοιμηθώ,
γιατί μόνο εσύ, Κύριε,
κάνεις με σιγουριά να ζω.
(Ψαλμός 4:8)
Το ότι θα κοιμηθώ έχοντας ειρήνη μέσα μου δείχνει πως αντιλαμβάνομαι ότι ο Θεός έχει τον έλεγχο σε όλες τις περιστάσεις μας, ακόμα κι όταν εμείς είμαστε πιο ευάλωτοι από κάθε άλλη ώρα, την ώρα του ύπνου. Ο ύπνος, λοιπόν, αποκτά πνευματική αξία, γίνεται μια πράξη πίστης και ταπείνωσης. Είναι η ώρα που συνειδητοποιώ πως δεν μπορώ να κάνω τίποτα περισσότερο, δεν αντέχει το σώμα μου άλλο, αλλά ο Θεός συνεχίζει και κάθεται στον θρόνο Του, παραμένει Παντοκράτορας και θα συνεχίσει το έργο Του, παρόλο που εγώ δεν θα έχω καμία απολύτως συμμετοχή.
Όχι, δε θα νυστάξει, δε θ’ αποκοιμηθεί
του Ισραήλ η σκέπη.
Ο Κύριος είν’ αυτός που σε φυλάει·
ο Κύριος είν’ η προστασία σου,
στέκεται στα δεξιά σου.
(Ψαλμός 121:4-5)
Η ανάπαυση δεν αντιμάχεται την εργατικότητα, τη βοηθάει. Η ξεκούραση δεν αντιβαίνει στον ζήλο, τον ανανεώνει. Η ανάπαυλα δεν εμποδίζει την καρποφορία, την επεκτείνει.
Οι απόστολοι επέστρεψαν στον Ιησού και Του διηγήθηκαν όλα όσα έκαναν κι όσα δίδαξαν. Ο Ιησούς τους λέει: «Ελάτε σε μια ερημική τοποθεσία μόνοι σας, για ν’ αναπαυθείτε λίγο»· κι αυτό γιατί ήταν πολλοί αυτοί που πηγαινοέρχονταν, κι ο Ιησούς και οι μαθητές δεν είχαν χρόνο ούτε για φαγητό. (κατά Μάρκον 6:30-31).
O Θεός από την αρχή της δημιουργίας ήξερε πως χρειαζόμαστε «ανάπαυση». Ο ίδιος διαβάζουμε ότι αναπαύθηκε: Την έβδομη ημέρα την ευλόγησε και την καθαγίασε, γιατί αυτή την ημέρα ολοκλήρωσε τη δημιουργία του και αναπαύθηκε (Γένεσις 2:3). Από την αρχή της δημιουργίας, λοιπόν, ο Θεός μας έδωσε έναν ρυθμό εργασίας και ξεκούρασης. Η ανάγκη της ανάπαυλας δεν είναι ανθρώπινη εφεύρεση, ούτε νεωτερισμός. Έξι μέρες θα εργάζεσαι και θα κάνεις όλες τις εργασίες σου. Αλλά η έβδομη μέρα είναι μέρα ανάπαυσης, αφιερωμένη σ’ εμένα, τον Κύριο το Θεό σου. Την ημέρα αυτή δεν επιτρέπεται να κάνεις καμιά εργασία… (Έξοδος 20:9-10).
Είναι ανάγκη να εντάξω και αυτή τη διάσταση στον τρόπο της σκέψης μου. Δεν είναι εύκολο. Μάλλον γίνεται όλο και πιο δύσκολο, καθώς οι υποχρεώσεις πολλαπλασιάζονται και νιώθουμε συχνά εγκλωβισμένοι, καθώς οι δυνατότητες της τεχνολογίας μας δίνουν την ψευδαίσθηση πως η πολλαπλότητα των στόχων μπορεί να είναι μόνιμη και πως οι δικοί μας ανθρώπινοι περιορισμοί θα εξισορροπηθούν από τις νέες τεχνολογίες. Είναι πολύ πιο εύκολο σήμερα να παρασυρθεί κάποιος και να πιστεύει πως όλα τα μπορεί ή όλα εξαρτώνται από εμάς.
Το ανθρώπινο σώμα, όμως, δεν έχει αλλάξει από τότε που ο Θεός πρόσταξε να ξεκουραζόμαστε. Ο χρόνος του ύπνου μπορεί να έχει μειωθεί, αλλά η ανάγκη του ύπνου δεν έχει. Χρειάζεται λοιπόν ο εργατικός άνθρωπος, ο φιλότιμος άνθρωπος, ο πιστός άνθρωπος, πολύ στοχευμένα να επιδιώξει (ή και να προγραμματίσει) τον ύπνο και την ξεκούραση.
Είναι πιθανόν να αμφισβητηθεί το κίνητρο της ανάπαυλας; Φυσικά και είναι. Στο Ευαγγέλιο του Μάρκου διαβάζουμε το εξής:
Τότε έγινε μεγάλη ανεμοθύελλα και τα κύματα χτυπούσαν πάνω στο πλοιάριο, με αποτέλεσμα αυτό ν’ αρχίσει να βυθίζεται. Ο Ιησούς ήταν στην πρύμνη και κοιμόταν πάνω σ’ ένα μαξιλάρι. Τον ξυπνούν και του λένε: «Διδάσκαλε, δε σε νοιάζει που χανόμαστε;»
(κατά Μάρκον 4:37-38)
Οι μαθητές δεν συνειδητοποίησαν πως ο ύπνος του Χριστού δεν είναι σημάδι αδιαφορίας, αλλά εμπιστοσύνης και πεποίθησης στον Θεό Πατέρα. Ο ύπνος του Χριστού δεν ήταν σαν τον ύπνο του Ιωνά (Ιωνάς 1:5), ύπνος αδιαφορίας για την περίσταση και άρνησης να υπακούσει τον Θεό. Ο Χριστός ήταν αναπαυμένος στη δύναμη και τη φροντίδα του Πατέρα. Γι’ αυτό, όταν Τον ξύπνησαν, πρώτα πρόσταξε τη θάλασσα να ησυχάσει και στη συνέχεια δεν δικαιολογήθηκε στους μαθητές, αλλά τους επέπληξε για την απιστία τους.
Κλείνουμε με τον προφήτη Ηλία. Μετά από μια πραγματικά μεγάλη μάχη και μια τεράστια πνευματική νίκη, ο Ηλίας φοβήθηκε κι έφυγε για να σώσει τη ζωή του (Α΄ Βασιλέων 19:3α). Όταν έφτασε στο νοτιότερο τμήμα του βασιλείου ζήτησε από τον Θεό να πεθάνει. Δεν σκεφτόταν ρεαλιστικά πλέον, απομονώθηκε μέσα στην απογοήτευσή του, ήταν συναισθηματικά και ψυχικά κουρασμένος. Τι συνέβη τότε;
Μετά ξάπλωσε και τον πήρε ο ύπνος εκεί, κάτω από το σπαρτόδεντρο. Τότε τον άγγιξε ένας άγγελος και του είπε: «Σήκω, φάγε». Εκείνος γύρισε να δει και στο προσκεφάλι του ήταν μια λαγάνα ψημένη σε καυτές πέτρες και ένα κανάτι νερό. Έφαγε, ήπιε και ξάπλωσε πάλι. Αλλά ο άγγελος του Κυρίου τον άγγιξε για δεύτερη φορά και του είπε: «Σήκω, φάγε, γιατί έχεις ακόμη πολύ δρόμο μπροστά σου». Τότε ο Ηλίας σηκώθηκε, έφαγε και ήπιε και με τη δύναμη εκείνης της τροφής βάδισε σαράντα μερόνυχτα ως το βουνό του Θεού, το Χωρήβ.
(Α΄ Βασιλέων 19:5-8)
Ο Θεός συνάντησε τον υπηρέτη Του στην ώρα της απόγνωσης και της απογοήτευσης. Αυτή είναι μια καλή εικόνα του τι σημαίνει «έλεος», πως ο Θεός στην αδυναμία μας είναι δυνατός και στην απιστία μας μένει πιστός. Ο Θεός οδήγησε τον Ηλία να ξεκουραστεί και να ανανεωθεί. Κανένα κήρυγμα, καμιά επίπληξη, καμιά ενοχή ή ντρόπιασμα. Ο Θεός φρόντισε για τη σωματική του ανανέωση. Η φυσική, η σωματική κούραση σε εξαντλεί. Δεν μπορείς να σκεφτείς καθαρά. Το μυαλό αρχίζει και πηγαίνει όπου θέλει εκείνο. Ο προφήτης Ηλίας έφαγε, ξεκουράστηκε, ανέλαβε τις δυνάμεις του και πήγε ως εκεί που θα συναντούσε τον Θεό, στο Χωρήβ.
Η αλήθεια είναι πως η ισορροπία είναι συχνά δύσκολη. Για όλα πάνω στη γη υπάρχει ο κατάλληλος χρόνος και ο συγκεκριμένος καιρός. (Εκκλησιαστής 3:1) Υπάρχει η ώρα που πρέπει να τρέξω, αλλά και η ώρα που πρέπει να φροντίσω τον εαυτό μου. Αυτό δεν είναι αμαρτία. Αμαρτία είναι να είμαι τεμπέλης, όχι να ξεκουράζομαι και να ανανεώνομαι.
Τρεις πρακτικές σκέψεις για την εύρεση ισορροπίας:
- Ζήτησε από τον Θεό τη χάρη να σε βοηθήσει να σκέφτεσαι σωστά και ισορροπημένα στο θέμα αυτό. Χρειαζόμαστε τη σοφία του Θεού να μας βοηθήσει να ερμηνεύσουμε τις περιστάσεις μας και πώς πρέπει να κινηθούμε κάθε φορά: Αν κάποιος από σας υστερεί σε σοφία, ας τη ζητήσει από το Θεό, κι αυτός θα του τη δώσει. (Ιάκωβος 1:5).
- Μαζί με την προσευχή και τη μελέτη της Αγίας Γραφής, συζήτησε και συμβουλέψου άλλους ανθρώπους που έχουν περάσει από αυτά τα μονοπάτια πριν από εσένα: η σοφία είναι μ’ εκείνους που δέχονται τις συμβουλές. (Παροιμίες 13:10).
- Μη φοβάσαι να προγραμματίσεις την ώρα του ύπνου/της ξεκούρασης και να μείνεις πειθαρχημένος στο πρόγραμμα. Εσύ να γυμνάζεσαι στην ευσέβεια. (Α΄Τιμόθεο 4:7)
Πλαγιάζω με ειρήνη
και θ’ αποκοιμηθώ,
γιατί μόνο εσύ, Κύριε,
κάνεις με σιγουριά να ζω.
(Ψαλμός 4:8)