Η πολύπλευρη ομορφιά του ευαγγελίου

Είναι πολύ δημοφιλής στις μέρες μας η συζήτηση, που κάποιες φορές φτάνει να γίνεται αντιπαράθεση, για το ποιος είναι ένας ακριβής ορισμός του ευαγγελίου του Χριστού. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η προσπάθεια που καταβάλλεται είναι να διατυπωθεί το πλήρες περιεχόμενο του ευαγγελίου με κάποια σύντομη μορφή, ει δυνατόν σε μια ή δύο προτάσεις. Το βασικό ερώτημα, λοιπόν, που προκύπτει είναι: «Τι είναι απολύτως απαραίτητο στον ορισμό του ευαγγελίου;» Ή, πιο ευθέως, «τι περιλαμβάνεται οπωσδήποτε και τι μπορεί να μείνει έξω;»

Όλη αυτή η προσπάθεια έχει κάποια αξία, ειδικά επειδή βοηθά τους χριστιανούς να μοιράζονται το ευαγγέλιο με έναν τρόπο που είναι ευσύνοπτος και εύχρηστος. Ωστόσο, αναρωτιέμαι αν αυτός είναι πραγματικά ένας χρήσιμος και επωφελής τρόπος προσέγγισης του θέματος. Ομολογώ ότι στην προσπάθειά μας για απλότητα και συνοπτικότητα, διατρέχουμε τον μεγάλο κίνδυνο να περιορίσουμε το ευαγγέλιο προκειμένου να το «χωρέσουμε» σε έναν σύντομο ορισμό. Με άλλα λόγια, ενδέχεται να χάσουμε την πολυμορφία και τον πλούτο των «καλών νέων» που – όπως οι περισσότεροι από εμάς θα συμφωνούσαν αμέσως – πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της θεολογίας, της διακονίας, καθώς και του τρόπου ζωής μας.

Θα ήθελα λοιπόν να υποστηρίξω το ότι είναι σημαντικό να διατηρήσουμε και να αναδείξουμε τον πολύπλευρο χαρακτήρα του Ευαγγελίου.¹ Ακόμη και η ίδια η ύπαρξη τεσσάρων Ευαγγελίων στην αρχή της Καινής Διαθήκης, το καθένα από τα οποία υπογραμμίζει μοναδικές πτυχές του έργου του Ιησού, αποτελεί ένα επιχείρημα ότι το Ευαγγέλιο έχει πολλαπλές πτυχές. Ο Michael Allen το θέτει ως εξής: «Η Βίβλος δεν είναι φειδωλή στην περιγραφή του λυτρωτικού έργου του Θεού».² Θα ήθελα να προτείνω να εξερευνήσουμε και να εκτιμήσουμε τον πλούτο του ευαγγελίου του Θεού, εξετάζοντάς το μέσα από πέντε άξονες.

1. Το Ευαγγέλιο ως προσωπικό, συλλογικό και συμπαντικό

Οι περισσότεροι από εμάς γνωρίζουμε τους τέσσερις πνευματικούς πυλώνες, ένα ευαγγελιστικό εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε από πολλούς τις προηγούμενες δεκαετίες, για να παρουσιάσουν με πιστότητα το ευαγγέλιο με συνοπτικό τρόπο. Όταν τους διαβάζουμε, παρατηρούμε εύκολα ότι η εστίαση βρίσκεται εξ ολοκλήρου στο άτομο. Ο Θεός έχει ένα σχέδιο για μένα. Η αμαρτία με χωρίζει από τον Θεό, γι’ αυτό ο Ιησούς πέθανε για μένα. Αν πιστέψω, θα σωθώ.

Όλα αυτά είναι σωστά και αληθινά, φυσικά. Είναι όμως αυτό όλο το ευαγγέλιο; Αν κάποιος ρωτούσε τους ευαγγελικούς «γιατί ο Ιησούς έπρεπε να πεθάνει στον σταυρό και να πάρει την κατάρα της αμαρτίας πάνω Του», είμαι σίγουρος ότι οι περισσότεροι από εμάς θα απαντούσαν: «Για να μας σώσει». Ας δούμε όμως τι λέει ο Παύλος στην Επιστολή προς Γαλάτας 3:13-14: « Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, καθώς έγινε κατάρα για χάρη μας. Επειδή είναι γραμμένο: ‘’Επικατάρατος καθένας που κρεμιέται επάνω σε ξύλο’’. Για να έρθει στα έθνη η ευλογία του Αβραάμ διαμέσου του Ιησού Χριστού, ώστε να λάβουμε την υπόσχεση του Πνεύματος διαμέσου της πίστης». Βλέπουμε εδώ ότι ο Ιησούς πέθανε στον σταυρό για να δημιουργήσει έναν λαό από τα έθνη, μια νέα ανθρωπότητα, στην οποία δεν υπάρχει κάποιο εμπόδιο μεταξύ Ιουδαίων και εθνών.

Επιπλέον, στην επιστολή προς Κολοσσαείς 1:19-20 βρίσκουμε μια πιο εκπληκτική απάντηση στο ίδιο ερώτημα. Διαβάζουμε: «Επειδή, ο Πατέρας ευδόκησε μέσα σ’ αυτόν να κατοικήσει ολόκληρο το πλήρωμα, και διαμέσου αυτού, να συμφιλιώσει τα πάντα με τον εαυτό του, αφού ειρηνοποίησε διαμέσου του αίματος του σταυρού του». Εδώ βλέπουμε ότι το ευαγγέλιο δεν έχει μόνο προσωπική και συλλογική, αλλά και συμπαντική σημασία. Είναι επομένως σημαντικό να διατηρούμε όλες αυτές τις πτυχές μαζί, προκειμένου να έχουμε μια πιστή κατανόηση του ευαγγελίου και της εμβέλειάς του.

2. Το εύρος και ο σκοπός του Ευαγγελίου

Όλοι συμφωνούμε ότι το ευαγγέλιο σχετίζεται με το έργο του Χριστού στον σταυρό, που προσφέρει συγχώρεση των αμαρτιών και δικαιώνει τους αμαρτωλούς. Και πάλι, αυτό είναι απολύτως αληθές, θεμελιώδες και θαυμάσιο. Αλλά είναι μόνο αυτό; Ο Τζον Γουέμπστερ προτείνει ότι «το θέμα του χριστιανικού ευαγγελίου είναι, πρώτον, ο αιώνιος Θεός που έχει ζωή μέσα Του, και στη συνέχεια τα πρόσκαιρα δημιουργήματα που έχουν ζωή μέσα σε Αυτόν. Το ευαγγέλιο, δηλαδή, αφορά την ιστορία της κοινωνίας  – της διαθήκης – μεταξύ του Θεού και των δημιουργημάτων Του». ⁴ Με άλλα λόγια, όπως λέει ο Μάικλ Άλεν, «το Ευαγγέλιο είναι η ένδοξη είδηση ότι ο Θεός που έχει ζωή μέσα Του, μοιράζεται ελεύθερα αυτή τη ζωή μαζί μας και, όταν αρνούμαστε αυτή τη ζωή στην αμαρτία, μας δίνει ευγενικά ζωή ξανά στον Χριστό. Ενώ η συμμετοχή στον Θεό είναι ο στόχος του ευαγγελίου, η δικαίωση είναι η βάση αυτής της αγιασμένης κοινωνίας».⁵ Ο Άλεν κάνει μια πολύ σημαντική διάκριση μεταξύ της βάσης και του στόχου του ευαγγελίου – μεταξύ της δικαίωσης από τον Θεό και της μετοχής στη ζωή του Θεού.

Με τον όρο «μετοχή» αναφέρομαι στη βιβλική έννοια της κοινωνίας της διαθήκης, στην οποία απολαμβάνουμε τον Θεό και μεταμορφωνόμαστε στην εικόνα Του μέσω του ζωοποιού και αγιαστικού έργου του Αγίου Πνεύματος. Η «ιδιωματική έκφραση της δικαίωσης έχει μια αναντικατάστατη θέση»⁶ επειδή «η δικαίωση, ειδικά όπως γίνεται κατανοητή μέσω της αναγνώρισης, είναι ιδιαίτερα κατάλληλη για να μεταφέρει τις θεολογικές συνέπειες της πλήρους  προσφοράς του έργου του Θεού». ⁷ Με άλλα λόγια, η χάρη είναι αυτή που κάνει τα νέα, καλά νέα! Ωστόσο, η δικαίωση από μόνη της δεν μας λέει πολλά για τον στόχο, το τέλος, του ευαγγελίου. Μας διαβεβαιώνει ότι είναι «σίγουρο και σταθερό»,⁸ αλλά δεν μας το επεξηγεί. Ο Καλβίνος διατηρεί μια καλή ισορροπία εδώ, καθώς τονίζει ότι το πολύπλευρο άθροισμα του ευαγγελίου είναι η διπλή χάρη της δικαίωσης και του αγιασμού που λαμβάνουμε στην ένωσή μας με τον Χριστό.⁹

3. Το Ευαγγέλιο ως ενέργεια και δράση

Ο Αντώνης Βίντου προσθέτει μια άλλη ενδιαφέρουσα πτυχή στη συζήτησή μας σχετικά με την πολυμορφία του ευαγγελίου. Τονίζει την ιδέα των «θείων αποστολών», το γεγονός ότι ο Ιησούς δεν ήρθε απλώς στον κόσμο, αλλά απεστάλη από τον Πατέρα Του.¹⁰ Το ίδιο ισχύει και για το Άγιο Πνεύμα την ημέρα της Πεντηκοστής. Μια πτυχή αυτής της ανάλυσης είναι η ανάκτηση σημαντικών θεολογικών πτυχών που σχετίζονται με την ιδέα των αδιαίρετων ενεργειών της Αγίας Τριάδας, κάτι που θα διερευνήσουμε με περισσότερες λεπτομέρειες στην επόμενη ερώτηση.

Αυτό που πρέπει να σημειώσουμε εδώ είναι ότι η ανάδειξη της έννοιας της αποστολής είναι σημαντική· μας βοηθά να καταλάβουμε ότι το έργο του Χριστού είναι κάτι περισσότερο από το άθροισμα των πράξεών Του. Φυσικά, δεν μπορούμε να σκεφτούμε την αποστολή του Χριστού ξεχωριστά από τις πράξεις και το έργο Του. Το πρόβλημα όμως με το να εστιάζουμε αποκλειστικά στο έργο Του είναι ότι καθιστά το «τι» ως το κύριο θέμα του ευαγγελίου, και όχι το «ποιος». Εστιάζει στις πράξεις και τα αποτελέσματά τους και όχι στον παράγοντα που κινδυνεύουμε να παραβλέψουμε: το κεντρικό σημείο του ευαγγελίου, την αναγγελία ότι ο Θεός είναι μαζί μας – Εμμανουήλ. Ο Βίντου εξηγεί ότι «η καρδιά του Ευαγγελίου είναι η επιστροφή του Γιαχβέ για να κατοικήσει με τον λαό Του, είναι η ίδια η παρουσία του Θεού, και όχι μόνο οι πράξεις του μεταξύ των ανθρώπων».

4. Το Ευαγγέλιο, Χριστοκεντρικό και Τριαδικό

Επανειλημμένα, η Καινή Διαθήκη τονίζει ότι το ευαγγέλιο είναι Χριστοκεντρικό. Για παράδειγμα, στις Πράξεις των Αποστόλων 5:42 αναφέρεται: «Και κάθε ημέρα, μέσα στο ιερό και κατ’ οίκον, δεν έπαυαν να διδάσκουν και να ευαγγελίζονται τον Ιησού Χριστό». Το Κατά Μαρκον 1:1 καθιστά σαφές ότι είναι: «Η αρχή του ευαγγελίου του Ιησού Χριστού, του Υιού του Θεού».

Όμως, όπως ανέφερα και παραπάνω, πρέπει επίσης να δούμε τις αδιαίρετες ενέργειες της Αγίας Τριάδας. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να έχουμε κατά νου ότι ο Ιησούς Χριστός δεν ενεργεί μόνος Του στην ιστορία του Ευαγγελίου. Στο βιβλίο του «The God of the Gospel¹¹ (Ο Θεός του Ευαγγελίου)», ο Σκότ Σουέιν μας βοηθά να τοποθετήσουμε το Ευαγγέλιο στο πλαίσιο της τριαδικής θεολογίας. Ο κύριος στόχος του βιβλίου είναι να διερευνήσει τη σχέση μεταξύ της ύπαρξης του Θεού (δηλαδή της ύπαρξής Του ως Πατέρα, Υιού και Αγίου Πνεύματος) και της αποφασιστικότητας του Θεού να ενεργήσει προς εμάς στο ευαγγέλιο, της «ευαγγελικής αυτοδιάθεσής Του να γίνει Πατέρας μας, μέσω του Υιού, στο Πνεύμα». Συγκεκριμένα, το ευαγγέλιο είναι η αυτοδιάθεση του Θεού να γίνει Πατέρας μας, να γίνει ένας από εμάς στην ενσάρκωση του Υιού και να μας τελειοποιήσει στην κοινωνία του Αγίου Πνεύματος.¹² Το ευαγγέλιο είναι η αφήγηση των «ευαγγελικών γεγονότων με τα οποία ο Θεός γίνεται ο Θεός μας».¹³ Επομένως, είναι σημαντικό να μην χάσουμε αυτή την τριαδική προοπτική στην βάση του πώς εμείς κατανοούμε το ευαγγέλιο.

5. Οι δύο αφηγήσεις του Ευαγγελίου: Η κεντρική και η ευρύτερη ιστορία της οικονομίας του Θεού

Οι περισσότεροι άνθρωποι είναι πρόθυμοι να αποδεχθούν ότι η ουσία του Ευαγγελίου δεν είναι απλώς μια ιδέα, αλλά μια ιστορία. Αυτή η αντίληψη δεν είναι καινούργια. Ήδη από το 100-200 μ.Χ., ο Ειρηναίος της Λυών είχε υποστηρίξει το ίδιο. Στην προσπάθειά του να αντικρούσει τις αιρετικές διδασκαλίες του γνωστικισμού, υποστήριξε τη σημασία αυτού που ονόμασε «κανόνας της πίστης». Η ουσία αυτού του κανόνα είναι ότι η αφήγηση του Ευαγγελίου φέρνει συνοχή και τάξη (ο Ειρηναίος αναφέρεται σε αυτό χρησιμοποιώντας τον όρο «οικονομία») σε όλη την Αγία Γραφή. Το πρόβλημα με τους αιρετικούς είναι ότι έχουν καταλάβει λάθος την αφήγηση.¹⁴ Ποια είναι, λοιπόν, η αφήγηση και η «οικονομία» του Ευαγγελίου; Για τον Ειρηναίο, μπορεί να συνοψιστεί στην έννοια της ανακεφαλαίωσης. Επανειλημμένα, ο Ειρηναίος σχεδιάζει « αψίδες » που συνδέουν το πρώτο με το τελευταίο, τη δημιουργία με τη νέα δημιουργία, τον Αδάμ με τον Χριστό και άλλα παρόμοια. Για να κατανοήσουμε αυτή την ιδέα, αξίζει να παραθέσουμε μερικές φράσεις από το έργο του: “Διότι υπάρχει ένας Υιός, ο οποίος εκπλήρωσε το θέλημα του Πατέρα Του, και υπάρχει ένα ανθρώπινο γένος, στο οποίο επιτελούνται τα μυστήρια του Θεού, «στα οποία οι άγγελοι, σκύβοντας με ενδιαφέρον, επιθυμούν να εμβαθύνουν» (Α’ Πέτρου 1:12), μην μπορώντας να ανακαλύψουν τη σοφία του Θεού, μέσω της οποίας το έργο Του, προσαρμοσμένο και ενωμένο με τον Υιό, τελειοποιείται, (το θέλημα του Πατέρα), ώστε ο απόγονός Του, ο πρωτότοκος Λόγος, να κατέλθει στο δημιούργημα, δηλαδή στο έργο του, και να γεννηθεί από αυτό, και, από την άλλη πλευρά, (ότι) το κτίσμα θα γεννήσει τον Λόγο και θα ανέβει σ’ αυτόν, περνώντας πέρα από τους αγγέλους και γινόμενο κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν του Θεού.”¹⁵

Ο Τζον Μπερ εξηγεί: «Αυτή η πρόταση συγκεντρώνει τα τρία βασικά σημεία της απόδειξής του: ότι υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας και Δημιουργός, ο οποίος, με τη μοναδική οικονομία ή διευθέτηση για την πραγματοποίηση του θελήματός Του μέσω του μοναδικού Υιού Του, του Ιησού Χριστού, έφερε το δικό Του έργο, το ανθρώπινο γένος, στο σημείο να γίνει κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσή Του, καθιστώντας το όμοιο με τον εαυτό Του, εκπληρώνοντας έτσι στο τέλος τη ρητή πρόθεση του Θεού στην αρχή της Γραφής». ¹⁶ Όσο κεντρική και σημαντική είναι η αφήγηση της ζωής και του έργου του Ιησού, τόσο σημαντική είναι και η ευρύτερη αφήγηση της θείας οικονομίας της σωτηρίας.

Για να περιπλέξουμε τα πράγματα, πρέπει επίσης να αναρωτηθούμε ποια κομμάτια της ζωής και του έργου του Ιησού είναι σημαντικά για το Ευαγγέλιο. Μόνο ο θάνατός Του; Τι γίνεται με την ενσάρκωσή Του; Περιττό να πούμε ότι ορισμένες χριστιανικές παραδόσεις, όπως η παράδοση της Ορθοδοξίας στην Ανατολή, θεωρούν την ενσάρκωση εξίσου σημαντική με τον σταυρό. Και τι γίνεται με τα θαύματα του Ιησού, δηλαδή την απόδειξη της έλευσης της βασιλείας του Θεού στη γη, που φέρνει την εσχατολογική αποκατάσταση και ειρήνη; Πρέπει να συμπεριληφθούν στην αφήγηση του Ευαγγελίου; Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε με περισσότερες πτυχές του έργου του Χριστού, αλλά νομίζω ότι το θέμα έχει καταστεί κατανοητό.

Για να συνοψίσω αυτή την ανάλυση, θα ήθελα να μας υπενθυμίσω το απλό γεγονός, ότι, ο Θεός μας έδωσε τέσσερα ευαγγέλια στην Καινή Διαθήκη. Πιστεύω ότι αυτό αρκεί για να μας κάνει να σκεφτούμε ότι, αντί να προσπαθούμε να συμπυκνώσουμε το ευαγγέλιο, ίσως πρέπει να κινηθούμε προς την αντίθετη κατεύθυνση, αναδεικνύοντας τον πλούτο και την πολύπλευρη ομορφιά του. Η Αγία Γραφή περιέχει χιλιάδες θαυμάσια μυστήρια και εκπλήξεις – και όσο περισσότερο αναλογιζόμαστε αυτές τις ποικίλες, θαυματουργές πτυχές της ιστορίας του Ιησού Χριστού, τόσο περισσότερο βλέπουμε τον εαυτό μας να μεταμορφώνεται από το σωτήριο έργο του Θεού.

1. Αυτή η έκφραση προέρχεται από τον τίτλο του: J. Todd Billings’ article “John Calvin’s Soteriology: On the Multifaceted ‘Sum’ of the Gospel” International Journal of Systematic Theology, 11:4 (Oct. 2009), 428.
2. Michael Allen, Justification and the Gospel: Understanding the Contexts and Controversies (Grand Rapids: Baker Academic, 2013), 7.
3. Ένα άλλο κλασικό παράδειγμα αυτών των δύο πτυχών του Ευαγγελίου είναι η παρατήρηση ότι ο αγαπημένος τρόπος για να περιγράψει κανείς τη σωτηρία στα συνοπτικά Ευαγγέλια είναι η πρόσβαση στη Βασιλεία του Θεού («κοινή», «κοσμική»), ενώ στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη είναι η απόκτηση της αιώνιας ζωής («προσωπική»).
4. John Webster, “It was the Will of the Lord to Bruise Him: Soteriology and the Doctrine of God” in God without Measure: Working Papers in Christian Theology (London: T&T Clark, 2016), 143.
5. Μεγάλο μέρος του υλικού που παρουσιάζεται σε αυτό το σημείο προέρχεται από το έργο του Michael Allen: Justification and the Gospel: Understanding the Contexts and Controversies (Grand Rapids: Baker Academic, 2013), 7.
6. John Webster, “Rector et iudex super amnia genera doctrinarum? The Place of the Doctrine of Justification” in What is Justification About? Reformed Contributions to an Ecumenical Theme, ed. Michael Weinrich and John P. Burgess (Grand Rapids: Eerdmans, 2009), 46-47.
7. Allen, 14.
8. Allen, 15.
9. Αυτό είναι το κύριο σημείο της ανάλυσης του J. Todd Billings in the article we owe the title of this essay and we have made reference to at the beginning (see n. 1).
10. Τα παρακάτω βασίζονται στην ανάλυση που παρέχει ο Vidu στην Εισαγωγή του επικείμενου βιβλίου του Opera Ad Extra: The Inseparable Works of the Triune God.
11. Scott R. Swain, The God of the Gospel (Downers Grove: IVP Academics, 2013).
12. Ibid., 28
13. Ibid., 14.
14. Μεταξύ άλλων βλ. John J. O’Keefe and R. R. Reno, Sanctified Vision: An Introduction to Early Christian Interpretation of the Bible (Baltimore and London: The Johns Hopkins University). A detailed analysis of Irenaeus’s Against Heresies can be found in John Behr, Irenaeus of Lyons, Identifying Christianity, (Oxford: Oxford University, 2013).
15. Irenaeus, Against Heresies, 5.36.3.
16. John Behr, Irenaeus, 77.